नवी दिल्ली, 23 ऑक्टोबर : भारतीय सैन्याने पुढील काही महिन्यांत सीमापार आणि उच्च जोखमीच्या प्रदेशांमध्ये त्वरित कारवाई करण्यासाठी अधिक लवचीक लाइट-कमांडो घटक तयार करण्याचे उद्दिष्ट ठरवले आहे. लवकरच भैरव (Bhairav) नावाच्या विशेष बटालियनचा खर्चिक प्रवास पुढे जात असून ते ऑपरेशनल क्षमतेकडे झपाट्यानं निघाले असण्याची माहिती इन्फंट्रीचे महासंचालक लेफ्टनंट जनरल अजय कुमार यांनी दिलीय.
लेफ्टनंट जनरल यांच्या मते सध्या पाच भैरव बटालियन पूर्णपणे कार्यरत आहेत आणि आणखी चार बटालियन उभारणीच्या वेळी आहेत. लवकरच एकूण 20 भैरव बटालियन तयार करण्याचे लक्ष्य पुढील सहा महिन्यांत पूर्ण करण्याचे नियोजन आहे. या बटालियनांना पारंपारिक पायदळ आणि विशेष दलांमधील क्षमता-शून्य भरून काढण्यासाठी आणि सीमावर्ती त्वरित ऑपरेशन्स हाताळण्यासाठी डिझाइन केले गेले आहे.
उत्तर कॅमांडाअंतर्गत सध्या तीन भैरव बटालियन तैनात आहेत — लेह (14 कोर्प्स), श्रीनगर (15 कोर्प्स) आणि नगरोटा (16 कोर्प्स). उर्वरित युनिट्स पश्चिम आणि पूर्व सीमेवरील वाळवंटीय तसेच डोंगराळ भागात तैनात केले जात आहेत. तसेच भैरव बटालियनांचे मुख्य कार्य सीमापार ऑपरेशन्स, शत्रूची गुप्त माहिती गोळा करणे आणि त्यांच्या हालचालींमध्ये व्यत्यय आणणे हे असेल. या कार्यामुळे पॅरास्पेशल फोर्सेसना खोलवर धोरणात्मक मोहिमांवर लक्ष केंद्रीत करता येईल, असाही हेतू आखण्यात आलाय.
“घातक (गट) प्लाटून”ची भूमिका कायम राहणार असून एका घातक प्लाटूनमध्ये सुमारे 20 जवान असतात, तर भैरव बटालियनमध्ये सुमारे 250 जवान असण्याचा अंदाज आहे. भैरव एक सामान्य पायदळी बटालियन नसून, त्यात हवाई संरक्षण, तोफखाना आणि सिग्नल यांसारख्या तांत्रिक घटकांचे जवानही असतात; एका भैरव बटालियनमध्ये हवाई संरक्षणासाठी सुमारे 5, तोफखान्यासाठी 4 आणि सिग्नलसाठी 2 जवानांचा समावेश असणार आहे.
ड्रोन विरोधात आणि माहिती मिळवण्यासाठीही पावले उचलण्यात आली असून सैन्याने ड्रोन ऑपरेशन्ससाठी 380 विशेष प्लेटून तयार केले आहेत. हे प्लाटून विविध प्रकारच्या ड्रोनसह साजरे केले गेले आहेत जे पाळत ठेवणे, माहिती संकलन, शत्रूचा मागोवा घेणे आणि आवश्यकतेनुसार हल्ल्याच्या क्षमतांसाठी वापरता येतील.
सैन्यात सध्या 380 पायदळ युनिट्स आहेत (पॅरा व पॅरास्पेशल फोर्स समावेश नाही). आधुनिक निकडी पूर्ण करण्याच्या दृष्टीने क्लोज-क्वार्टर बॅटल (CQB) वापरासाठी 5.56×45 मिमी CQB कार्बाइनची खरेदीही सुरू आहे — सप्टेंबर 2026 पासून या कार्बाइनची डिलिव्हरी सुरू होणार असून पुढील दोन वर्षांत सुमारे 4.25 लाख कार्बाइन मिळण्याची अपेक्षा आहे. दरम्यान, या परखड बदलासाठी संरक्षण मंत्रालयाने अलीकडेच India Forge आणि PLR Systems सोबत करार केला आहे; या खरेदीची किंमत सुमारे ₹27 हजार 770 कोटी आहे.
याशिवाय, भारतीय सैन्य आपल्या जुन्या 9×19 मिमी स्टर्लिंग कार्बाइनचा टप्प्याटप्प्याने हटवण्याचा विचार करत आहे — या मॉडेलचा वापर मागील वीस वर्षांहून अधिक काळ चालू होता. सैन्याने नव्या बटालियन आणि आधुनिक शस्त्रसामग्रीच्या माध्यमातून सीमावर्ती दाब आणि तातडीने प्रतिसाद देण्याची आपली क्षमता वाढवण्याचा निर्णय घेतला आहे.
